Prof. Dr. John L. Esposito’nun vefatıyla Müslüman dünya yalnızca İslam üzerine çalışan seçkin bir akademisyeni değil, aynı zamanda Müslümanların haklı davasına destek veren ve onu eşsiz bir kararlılıkla savunan önemli bir dostunu da kaybetti.

Orta Doğu ve din araştırmaları alanında uluslararası saygınlığa sahip bir isim olan Prof. Esposito, yarım asrı aşkın akademik hayatını Batı dünyasının İslam’ı daha doğru anlamasına adadı. Bu yönüyle İslam ve Müslüman-Batı ilişkileri konusunda dünyanın önde gelen otoritelerinden biri olarak kabul edildi.

Ünlü İslam düşünürü Prof. Dr. İsmail Raci el-Faruki’nin öğrencisi olan Esposito, elliden fazla kitap ve akademik esere imza attı, ortak yazarlık yaptı veya editörlük üstlendi. Bu çalışmaların önemli bir bölümü dünyanın dört bir yanındaki üniversitelerde temel başvuru kaynakları haline geldi. Onlarca dile çevrilen eserleri, Esposito’yu Batı dünyasının en saygın İslam araştırmacılarından biri konumuna taşırken, Müslüman toplumlarda da büyük bir saygınlık ve sevgiyle karşılanmasını sağladı. Pakistan’dan Malezya’ya, Türkiye’den diğer birçok ülkeye kadar gittiği her yerde, Brooklyn doğumlu İtalyan-Amerikalı Katolik akademisyen John Esposito adeta bir yıldız gibi karşılandı.

Başlıca eserleri arasında Voices of Resurgent Islam and Makers of Contemporary Islam, Islam: The Straight Path, Islam and Politics, The Islamic Threat: Myth or Reality?, What Everyone Needs to Know About Islam, The Future of Islam, Dalia Mogahed ile birlikte kaleme aldığı Who Speaks for Islam? What a Billion Muslims Really Think, Natana J. DeLong-Bas ile yazdığı Shariah: What Everyone Needs to Know ve Islamophobia: The Challenge of Pluralism in the 21st Century yer almaktadır. 11 Eylül saldırılarının ardından yayımlanan Unholy War: Terror in the Name of Islam adlı eseri ise hem terör örgütlerinin dini istismar etmesini hem de terör olgusunu bahane ederek bütün bir medeniyeti suçlamaya çalışan anlayışı güçlü biçimde eleştirdi.

Esposito ayrıca The Oxford Dictionary of Islam, The Oxford History of Islam ve The Oxford Encyclopedia of the Islamic World gibi Oxford Üniversitesi Yayınları'nın prestijli başvuru eserlerinin baş editörlüğünü yürüttü.

Soğuk Savaş’ın sona ermesinin ardından küresel güçlerin yeni bir tehdit arayışına girdiği dönemde İslam, boşalan "düşman" rolünü doldurmak için en kolay hedeflerden biri haline getirildi. Bugün yaklaşık 2 milyar mensubu bulunan İslam dini ve Müslümanlar, çok sayıda kurum ve propaganda mekanizmasının hedefi olurken, Prof. Esposito cesur akademik duruşuyla bu karalama kampanyalarına karşı dimdik ayakta durdu. Bilimsel birikimi ve entelektüel yetkinliği sayesinde Müslümanlara yönelik önyargıları sorguladı, iletişimi teşvik etti ve öğrencilerden akademisyenlere, siyaset yapıcılardan din adamlarına kadar geniş bir kesime ilham verdi.

Akademik çalışmalarının ötesinde Esposito birçok önemli görev de üstlendi. Hükümetlere danışmanlık yaptı, dünyanın farklı üniversitelerinde konferanslar verdi, politika yapıcılara rehberlik etti ve kapsamlı ansiklopedilerin editörlüğünü yürüttü. Kuzey Amerika Orta Doğu Çalışmaları Derneği ile Amerikan Din Akademisi başkanlığı görevlerinde bulundu. Katkıları nedeniyle Amerikan Din Akademisi tarafından verilen Martin E. Marty Award for the Public Understanding of Religion ödülünün yanı sıra Pakistan'ın İslam araştırmalarına üstün katkılar dolayısıyla takdim ettiği Quaid-e-Azam Ödülü başta olmak üzere birçok prestijli ödüle layık görüldü.

Prof. Esposito, Georgetown Üniversitesi'nde Din, Uluslararası İlişkiler ve İslam Araştırmaları alanında üniversite profesörü olarak görev yaptı. 1993 yılında kurduğu Müslüman-Hristiyan Anlayışı Merkezi'nin (Center for Muslim-Christian Understanding) kurucu direktörü olarak, bu kurumu dinler arasında karşılıklı saygı ve iş birliğini geliştirmeye adanmış dünyanın önde gelen araştırma merkezlerinden biri haline getirdi.

Akademik kariyerinin daha önceki döneminde ise yaklaşık yirmi yıl boyunca College of the Holy Cross'ta dünya dinleri dersleri verdi, Din Araştırmaları Bölümü başkanlığını yürüttü ve Uluslararası Araştırmalar Merkezi'nin direktörlüğünü yaptı. Ancak geride bıraktığı kapsamlı yayın listesi bile onun en büyük başarısını tam anlamıyla anlatmaya yetmez. Esposito, Müslümanların sürekli şüpheyle yaklaşılması gereken bir topluluk değil, tarihin şekillenmesinde etkin rol oynayan özne bireyler ve toplumlar olarak görülmesine katkı sağlayan güçlü bir entelektüel zemin inşa etti.

Hayatı boyunca Katolik inancına bağlı kalan Prof. Esposito, derin bir dini bağlılığın diğer inançlara duyulan samimi saygıyla bir arada var olabileceğinin en güçlü örneklerinden biri oldu. Akademik çalışmalarında sürekli olarak korkunun değil, karşılıklı anlayışın Müslümanlarla daha geniş dünya arasındaki ilişkilerin temelini oluşturması gerektiğini savundu.

15 Temmuz 2026 tarihinde 86 yaşında hayata gözlerini yuman Prof. Dr. John L. Esposito'nun vefatıyla Müslüman dünya ve küresel akademi, İslam araştırmaları alanının en etkili ve en saygın isimlerinden birini kaybetti.

Prof. Esposito'nun geride bıraktığı zengin akademik mirasın, gelecek nesillere dürüstlük, merhamet ve karşılıklı anlayış ilkeleri doğrultusunda bilgi üretme yolunda ilham vermeye devam etmesini temenni ediyoruz.